onderwijsethiek.nl

Het gist onder de middelbare scholieren. Vorig jaar protesteerden ze massaal tegen het feit dat ze te weinig les kregen en teveel aan hun lot werden overgelaten. Het OCW-ministerie kondigde daarop aan dat scholen een boete zouden krijgen als ze hun leerlingen de onderwijstijd onthielden waar ze recht op hebben. Dit jaar zijn de scholierenacties meer gericht op de onnutte vulling en de ondoelmatige roostering van de aangeboden uren. Vorige week braken scholierenstakingen uit in Oudenbosch (Kennisnet 21/9/2007) en in Den Helder (Noordhollands Dagblad 18/9/2007, 22/9/2007). Er bestaan dagroosters waarin het laatste lesuur pas om 17 uur eindigt en waarbij de loze tussenuren (inclusief vrije uren aan het begin van de lesdag) tot 10 à 15 uur per week oplopen. Nog afgezien van de onaangekondigde lesuitval door ziekte of persoonlijke omstandigheden van een docent.
Lees verder … (PDF)

‘Binnenlucht in meeste Belgische scholen is niet gezond’, kopte De Standaard (25/9/2007). Het artikel verwijst naar de uitkomst van een onderzoek van de Belgische consumentenbond, gepubliceerd in het octobernummer van Test Gezond­heid. Dat er ook in Nederland nog heel wat moet gebeuren voordat elke school een gezond binnenmilieu heeft, wordt wel duidelijk als men het OCW-dossier Schone School en de SenterNovem-site Frisse Scholen bezoekt. Eind vorig jaar rapporteerde TNO over Het effect van ventilatie op de cognitieve prestaties van leerlingen op een basisschool en juni 2007 verscheen bij de T.U. Delft een Literatuurstudie scholen en kindercentra: Binnenmilieu, gezondheid en leerprestaties.

Bent u een kleine zelfstandige, een brave burger met een eigen bedrijf? En heeft u wel eens het vijfjaarlijks boekenonderzoek van de Belastingdienst meegemaakt? Nou dan weet u het ook: ze vinden altijd wel onregelmatigheden die in een substantiële naheffing resulteren. Zo gaat het nu ook met de 42 islamitische scholen in Nederland. Maar laat ik bij het begin beginnen.
Lees verder … (PDF)

Niet-Westerse allochtonen moeten een eerlijke kans krijgen om te participeren aan de Nederlandse samenleving en in de aldus aangegane verbindingen een deel van hun identiteit te vinden, zonder hun eigen herkomst en hun eigen geloofsopvattingen te hoeven verloochenen. Dat is de belangrijkste boodschap van het recente rapport Identificatie met Nederland van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Een voorwaarde daartoe is dat ze niet de hele tijd worden vastgepind en geëtiketteerd op hun allochtoon-zijn, want dat noodt alleen maar tot uitsluiting (door de ontvangende samenleving) en tot een neiging bij de nieuwkomers zelf om perspectiefloos in hun schulp te kruipen.
Lees verder … (PDF)

Op 20 september was het nationale actiedag van Veilig Verkeer Nederland (VVN): breng de kinderen ‘op voeten en fietsen naar school’. Er heerst ‘chaos bij scholen door auto’s ouders’, bericht Robin Gerrits in De Volkskrant (20/9/2007). School­besturen willen een veilige school, maar op dit punt leggen ze de schuld bij de ouders. Het is asociaal om je kinderen per auto naar school te brengen. Die opvatting werd eertijds breed gedeeld door ouders in Digitaal Dorp ‘s-Gravendeel. Maar er waren ook tegengeluiden: a) Ik woon te ver van school, zeker sinds de twee schoollocaties zijn samengevoegd. b) Met drie kinderen is het wel heel lastig om ze per fiets te brengen en halen. c) Ik kan dat lichamelijk niet opbrengen. d) Voor fietsende kinderen is de route naar school te onveilig. e) Met regenweer is het wel heel bezwaarlijk. f) Als werkende ouder moet ik racen om mijn ouderlijke plichten met mijn baan te combineren. Dus er is ook iets voor te zeggen dat schoolbesturen en stedebouw­kundigen bij scholenplanning meer rekening houden met de behoefte aan gratis voorzieningen voor Kiss + Ride of superkort-parkeren ten behoeve van ouders van nul- tot achtjarigen. Het is treurig dat de VVN op dat punt een blinde vlek heeft.

De Faculteit Sociale Wetenschappen van de VU is gestart met het project VoorUit. Studenten krijgen een ‘gratis’ appartement in de Amsterdamse wijken Osdorp of Slotervaart, bericht het NOS-Journaal (19-9-2007, 20:00 uur). Als tegenprestatie besteden ze tien uur per week aan opbouwwerk in de wijk. Een soort maatschappe­lijke stage dus, maar dan voor 18-plussers en voor langere tijd. Zeer leerzaam, en in plaats van studiepunten krijgen ze een stevige vergoeding in natura. Door deze opzet wordt de bevolkingssamenstelling in de wijk gevarieerder, precies wat minister Vogelaar in haar ‘prachtwijken’ (zoals de ‘Parkstad’ Nieuw-West) wil realiseren om de maat­schappelijke segregatie van kansarme groepen te doorbreken.
Een mooi initiatief dus. Helaas liet het NOS-Journaal de kansarme groepen zelf, en met name de woningzoekenden onder hen, niet aan het woord: wijkopbouwwerk is welkom maar waar moeten wij naartoe, in hoeverre verkleinen deze zestien nieuw­komers onze kansen om binnen redelijke termijn een betaalbare woning te vinden? Als de Vrije Universiteit het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef van haar studenten wil bevorderen, moet zij hen óók aanmoedigen de heilzame en schadelijke gevolgen van hun handelen tegen elkaar af te wegen.

Als het huidige proefproject van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde goed uitpakt, zullen toekomstige generaties Vlaamse middelbare scholieren het theoretisch gedeelte van het autorijbewijs op school kunnen halen (Het Laatste Nieuws 8/9/2007). Noch aan het onderwijs noch aan de toetsing zijn voor de leerling kosten verbonden. Waarom wordt dit bericht breed uitgemeten in de Vlaamse pers? Blijkbaar gaan velen ervan uit dat de dingen die je op school leert niet nuttig of praktisch of leuk mogen zijn. Nuttige, praktische, leuke dingen, die doe je maar in je eigen tijd, en op eigen kosten. Blijkbaar gaan velen ervan uit dat de school er in de eerste plaats is om de leerlingen discipline bij te brengen en om hen te beschaven volgens allerlei canons (de culturele, de historische, de literaire, etc.). Maar hier is een Verkeersminister die gewoon iets wil overdragen dat voor iedere leerling direct praktisch bruikbaar is. Niet voor een verheven mandarijnsdiploma, maar voor een piepklein, maatschappelijk erkend deelcertificaatje. Blijkbaar is dat ongekend nieuws …

Geef de docenten hun vak en hun zeggenschap over de inrichting van het onderwijs terug. Dat behoort tot de kernpunten van de activistische docentenvereniging Beter Onderwijs Nederland (BON). Op deze kwestie heeft de Onderwijsraad, naar aanleiding van een adviesaanvraag van het Ministerie, zijn licht laten schijnen: hoe kan men de ruimte en de positie van de professional in het onderwijs organisatorisch vormgeven? In zijn rapport (d.d. 12/9/2007) Leraarschap is eigenaarschap adviseert de Raad onder meer dat de docenten zelf duidelijker vorm geven aan hun professionaliteit, in een stelsel van professionele beroepsverenigingen (p.52-71). Vorig jaar kwam de Algemene Onderwijsbond met het voorstel dat de rechten en plichten van de professionals door de werkgevers en werknemers binnen elke instelling worden vastgelegd in een Professioneel Statuut. De Onderwijsraad kaatst de bal terug: laat de professionals in verenigingsverband vastleggen wat ze van zichzelf menen te moeten verwachten. Professionele autonomie vereist professionele zelfregulering (binnen wettelijke kaders). In dat verband zouden ze net als artsen ook een beroepseed kunnen opstellen; de Onderwijsraad doet daaromtrent een tekstuele suggestie (p.70). Hoe gaat Minister Plasterk reageren? Uit zijn brief d.d. 12/9/2007 aan de Tweede Kamer wordt het niet helemaal duidelijk of hij van plan is concrete beleidsreacties op het gehele Raadsadvies te geven.

Freelance onderwijsjournaliste Anja Vink schreef twee weken geleden het artikel ‘Schoolsysteem vergroot achterstand’ (NRC Handelsblad 1/9/2007). Het is een trailer van haar baanbrekende reportage onder de titel Dit onderwijs vergroot de achterstand, gepubliceerd in het jongste nummer van M, het maandblad van NRC Handelsblad (zie pagina 10 t/m 27 van het septembernummer van dit NRC-Magazine). Gooi dit nummer niet bij het oud papier, maar lees het en geef het vervolgens door aan andere geïnteresseerden! Je kunt het artikel inzien of kopiëren bij een bibliotheek of je kunt het nummer voor 2,50 euro nabestellen bij de NRC-Lezersservice (tel. 010-4067049). Samenvattingen en lezersreacties vind je onder meer op de websites van het Nederlands Jeugd Instituut, Onderwijsachterstanden.nl, De Volkskrant, BON en D’66. Inmiddels heeft de reportage ook tot kamervragen geleid.

Vorig jaar heb ik een boekje geschreven (ISBN 978-90-811323-1-2): Onderwijsethiek, een literatuurstudie over professioneel handelen van docenten in het hoger onderwijs. In het boek worden vijftien ethische principes uitgewerkt, opgehangen aan even­zovele rollen en rolaspecten van docenten. Er worden vier kernrollen onderscheiden: Gids/coach, Examinator, Studentbegeleider en Aanbieder van een studiecontract.
Vervolgens heb ik samen met Albert Pilot op de Onderwijs Research Dagen 2007 een paper gepresenteerd waarin de keuze van de vijftien rollen en rolaspecten via een sociologische of sociaal-psychologische benade­ring verantwoord wordt. Uitgangspunt is dat beroepsethiek kan worden verduidelijkt door te kijken naar de rolverwach­tingen die relevante anderen op de docent afvuren. Het is een beetje een academische exercitie geworden, maar hopelijk is zo’n rol­analyse wel nuttig voor wie kapstokken zoekt om verder na te denken over onderwijs­ethiek. Ik zou het leuk vinden als iemand nog meer (eventueel concur­rerende) kapstokken zou kunnen bedenken die van belang zijn voor de beroepsethiek van docenten.