onderwijsethiek.nl

De website Onderwijsethiek.nl is nu drie jaar in de lucht. De inhoudsopgave 2009 treft je HIER aan. Als je een interessante casus opstuurt, zullen we er graag over schrijven. En als je wil reageren op postings of onjuistheden wil rechtzetten, wees welkom. Stuur je casus of reactie per e-mail naar de eindredactie (zie Colofon). En mocht je, vanuit je belangstelling voor de onderwijsethiek, zelf willen publiceren op deze website, geef je dan als medewerker op.

Hinke Douma geeft Nederlands en Maatschappijleer in het funderend MBO. Ze is een trouwe blogger op de site van Beter Onderwijs Nederland (BON). Een van de thema’s op de BON-site is dat het onderwijs geteisterd wordt door dogmatische liefhebberijen van ‘de onderwijskundigen’, zoals Competentiegericht Onderwijs en Het Nieuwe Leren. Maar, stelt Douma (28/12/2009), eigenlijk mag je de onderwijskundigen niet over één kam scheren. Enerzijds heb je TYPE-I: de ouderwetse, degelijke onderwijs­kundigen die de leraren zo goed mogelijk proberen te ondersteunen in hun taak. En anderzijds heb je TYPE-II: de onderwijskundigen die een bepaalde, dogmatische stroming aanhangen en die in dat verband specifieke vernieuwingen aan de man proberen te brengen.
Lees verder … (PDF)

Een vriendin van mij trouwde na haar studie met een Engelssprekende man en zij emigreerden naar een Engelssprekend land. Hij leerde een beetje Nederlands en hun kinderen zijn tweetalig opgevoed. Thuis Nederlands en buiten het tuinhek Engels. Aanvankelijk leidde dat trouwens tot komische situaties: the milkman snapte er niets van waarom die kleuter op het trottoir Engels sprak en in de tuin prompt op zijn moedertaal overging. Maar het opvoedingsdoel was duidelijk: de kinderen moesten met beide culturen vertrouwd raken. Op bezoek bij de Nederlandse grootouders, ooms en tantes moesten ze Nederlands kunnen spreken. En – wie weet – zou die biculturele opvoeding hun in de toekomst nog van pas komen. Bij remigratie? Of in het kader van een internationale carrière?
Maar voor zo’n tweetalig opvoedingsarrangement hebben ouders wel hulp van buiten nodig. Bijvoorbeeld een kleuter­school voor vier- en vijfjarigen, die hen onderdompelt in de taal van het land. In Nederland is dat inmiddels prima ge­organiseerd, sinds de invoering van de leerplicht vanaf 5 jaar, aangevuld met gratis basisonderwijs voor 4-jarigen. Maar tijdens de eerste vier levensjaren is dat in Nederland minder goed geregeld voor kinderen die tweetalig worden opgevoed.
Lees verder … (PDF)

Ik ben zestien jaar en ik rook wel eens een joint in het weekend. Niet vaak, misschien eenmaal per maand. Dat is de schoolleiding ter ore gekomen en nu willen ze mijn ouders daarover inlichten. Mogen ze dat zomaar doen? Het gebruik van softdrugs is misschien ongezond, maar illegaal is het niet. En het speelt zich buiten school af, dus zij heeft er niets mee te maken. Zo’n interventie is toch een inbreuk op mijn privacy?!
Onder de kop School en verantwoordelijkheid (17/12/2009) werd die vraag op Rechtenforum.nl aan de orde gesteld. Artikel 16 van het Kinderrechtenverdrag, biedt minderjarigen bescherming tegen willekeurige en onrechtmatige inmenging in hun persoonlijke levenssfeer. Als men de ouders inlicht zonder dat de leerling daarmee heeft ingestemd, wordt inbreuk gemaakt op de vertrouwensrelatie met de leerling en wordt zijn privacy geschonden. Maar de kern van de vraag is dus of die schending willekeurig en/of onrechtmatig genoemd moet worden.
Lees verder … (PDF)

Al een tijdje worden er her en der vragen gesteld bij de grote instroom van vrouwen in het onderwijs. De ‘verjuffing’ of ‘feminisering’ van het onderwijs zou zijn invloed laten gelden op de ontwikkeling van de leerling. Inderdaad is er in de afgelopen vijf­tien jaar een duidelijke toename van vrouwlijke onderwijzers, leraren en docenten. En het is ontegen­zeggelijk waar dat de ontwikkeling van leerlingen beïnvloed wordt door de leerkrachten, die hen een flink deel van de dag onder hun hoede hebben. Maar maakt het echt zoveel verschil of er een man dan wel een vrouw voor de klas staat: heeft dat echt zoveel invloed op de ontwikkeling van het kind? Om daarover duidelijkheid te krijgen, zullen we eerst de rol van de vader bij de ontwikkeling van het kind onder de loep nemen. Vervolgens zullen we inspiratie opdoen uit de Volkskrantdiscussie over de Onderwijsagenda.
Lees verder ….. (PDF)

Tekenles in groep 5 van een basisschool, ergens in de buurt van Boston (USA). Een negerjongen tekent een dode man die kennelijk na gruwelijke marteling om het leven is gekomen. En daarboven heeft hij zijn eigen naam geschreven. Een pedagogisch gevormde leerkracht zou dan met de leerling in gesprek gaan: wat heb je beleefd de laatste tijd, hoe ben je op dit onderwerp gekomen en wat betekent je eigen naam daar? Maar de moderne school is van ander hout gesneden. De leerling wordt naar huis gestuurd en mag niet terugkomen voordat een klinisch psycholoog heeft vast­gesteld dat hij geen gevaar voor zichzelf en voor zijn omgeving vormt.
Wat was het precies voor een tekening? We zitten in de maand december en de kin­deren moesten ‘iets over Kerstmis’ maken. De jongen was onlangs met zijn rooms-katholieke ouders naar de kerststal van Our Lady of La Salette geweest. Maar daar zag hij ook een marmeren kruisbeeld, levensgroot. Het kwam, denk ik, door die ont­zettende aanblik dat hij de gewraakte tekening heeft gemaakt: een dode man aan het kruis.
Een godsdienst die zijn gelovigen dagelijks met martelpraktijken confronteert: dat is inderdaad een bedreiging voor hun geestelijke gezondheid. Maar daar heb ik het niet over. We hebben het hier over een schoolprotocol dat meedogenloze bestrijding van veiligheidsrisico’s boven de ontwikkeling van het kind stelt.
Bron: Taunton Daily Gazette 14/12/2009.

Gaat de brede invoering van digitale onderwijstechnologie de draagkracht van minvermogende leerlingen te boven? Ik schreef er al eerder over. Hoe voorkom je dat hun school- en studiekosten de pan uit rijzen? Wilfred Rubens (16/12/2009) bericht over nieuwe ontwikkelingen in het MBO. Instellingen overwegen hun leerlingen te verplichten zelf een laptop aan te schaffen en deze naar school mee te nemen. Dat kan betekenen dat minvermogende ouders hun huis van een lokaal net­werk met breed­band internetverbinding en printer moeten voorzien en voor ieder kind een laptop moeten dokken.
Het levert een aardige besparing voor de onderwijsinstelling op, zeker als men op school een draadloos netwerk instal­leert (minder behoefte aan aparte ICT-lokalen!) en als de ICT-afdeling geen service geeft om de laptops draaiende te houden. Maar men beraadt zich nog op vragen zoals: Kunnen ook de MBO-2 leerlingen met deze nieuwe kostenpost worden opgezadeld? Kan je leerlingen überhaupt verplichten een laptop aan te schaffen? Moeten de hogere ICT-kosten met lagere boekenkosten gecompenseerd worden? Hoe organiseer je voldoende oplaad- en opbergvoorzie­ningen? En moet je claims van ouders vrezen als de verplichte laptop te weinig gebruikt wordt in het onderwijs?
Annet Smith (16/12/2009) bericht over hetzelfde onderwerp. Maar zij stelt deels ande­re vragen dan Wilfred: Is het verdedigbaar de kosten van de laptop op de leerling af te wentelen? Zo neen, wat zet je in de bruikleenovereenkomst? Hoe regel je de verzekering? Wie is aansprakelijk als er iets met de laptop gebeurt? En wat doe je met ouders, die het een onveilig idee vinden dat hun zoon of dochter met een laptop over straat moet?

Laten we binnen de Nederlandse beroepsbevolking drie klassen onderscheiden: upper-class, middle-class en lower-class. En laten we de lower-class omschrijven als de hoofdkostwinners die op hun dertigste niet meer dan het minimum-uurloon (8 euro bruto) verdienen of die een uitkering op of onder dat niveau genieten. Wie komt voor de belangen van de lower-class op? De lezers van De Volkskrant hebben de afgelopen weken een onderwijsagenda opgesteld: problemen waar hoognodig aan gewerkt moet worden. Zijn de onderwijsproblemen van de lower-class daarbij voldoende aan bod gekomen?
Lees verder … (PDF)

Volgens minister Ter Horst kan de politie aan gezag winnen door meer bonnen uit te schrijven: het opleggen van straffen is naar haar oordeel een begunstigende voorwaarde voor de handhaving van het staatsgezag (De Telegraaf 16/11/2009). Als we dat op leraren toepassen, wat bedoelt ze dan precies? Zullen leraren aan gezag winnen als ze tot uitgangspunt nemen dat elke overtreding van de schoolregels bestraft moet worden? Of moeten ze slechts bevorderen dat grove over­tredingen tot sancties leiden? Of zijn alleen verwijtbare overtredingen strafwaardig? Of alleen overtredingen waarmee de dader zichzelf of anderen ernstige schade berokkent of aan serieuze risico’s blootstelt?
In elk geval bedoelt Guusje ter Horst dat gezagsdragers (leraren) die gerespecteerd willen worden, er verstandig aan doen gebruik te maken van hun bevoegdheid ongehoorzame ‘onderdanen’ (leerlingen) te straffen en leed toe te brengen. Ik moest daaraan denken toen de Daily Telegraph (25/11/2009) verslag deed van de Britse discussie over nablijven. Tot nu toe is het wettelijk verboden zo’n straf op dezelfde dag ten uitvoer te brengen. Maar de Tory-oppositie wil een lik­opstukbeleid. Daarmee worden ouders en kinderen weliswaar met nijpende planningsproblemen opgezadeld, maar vol­gens de Tories draagt dit bijkomende ongemak aan de beoogde vergelding bij. Vanmiddag geen gitaarles dus.
Volgens mij doet de benadering à la Ter Horst, met haar blinde behoefte aan ver­gelding, afbreuk aan het gezag van de school. Want hedendaagse leerlingen en ouders beschouwen de school niet als een Totale Institutie die de jeugd moet disciplineren. De moderne school is een doelorganisatie, waarvan verwacht wordt dat zij haar handelen kan legitimeren op basis van de gestelde onderwijs- en vormingsdoelen. Waar die legitimering ontbreekt, verspeelt de school haar gezag bij de leerlingen.
Lees verder … (PDF)

Burro Holanda, de bloggende directeur ener basisschool, heeft heel wat te stellen met zijn personeel. Jaarlijks is er een kerstmaaltijd voor de hele schoolgemeenschap. Elke groep leerlingen zit rond een eigen tafel, voorgezeten door de vaste groepsleerkracht. Maar hoe moeten de parttimers over de tafels verdeeld worden? Deze kwestie werd voortvarend opgelost door het organisatiecomité. Maar één van de parttimers was niet blij met de resulterende tafelschikking. Ze heeft zelf een kind op school en wilde bij de groep van haar kind aanschuiven. Het organisatiecomité ging daarmee niet akkoord, maar inmiddels heeft de moeder haar zin doorgedreven door ondershands met een collega te ruilen. Dit leidde tot een heftige controverse binnen het school­team. Vol zelfbeklag constateert onze schoolleider (3/12/2009) dat dit non-probleem nu bij hem op tafel gelegd wordt.
Maar ís het wel een non-probleem? Een professionele leerkracht moet multipele relaties met zijn of haar leerlingen vermijden: in het kader van een consequent integriteitsbeleid moet de school voorkomen dat een leerkracht twee petten op heeft. De leerkracht zet haar professionele integriteit op het spel als haar eigen kind onder haar professionele gezag geplaatst wordt. Burro heeft dus ook geen enkele reden tot zelfbeklag. Het behoort tot zijn leidinggevende taak een professionele teamcultuur te bewaren en leerkrachten die zich in strijd met de beroepsethiek gedragen, tot de orde te roepen. Weliswaar gaat het in dit geval slechts om de tafelschikking van een kerst­maaltijd, maar nu de liefdevolle moeder kennelijk niet inziet waar het om gaat, is er alle aanleiding om haar uitdrukkelijk in het ongelijk te stellen.
Of is dit een overijlde conclusie? Misschien zou ik ánders oordelen indien moeder en kind moslims zijn binnen een over­wegend ‘witte’ school. In een gemengde school valt het heel goed te verdedigen dat aan elke tafel een moslim-leerkracht of -ouder wordt genood, als men het christelijke kerstfeest viert. Zou de schoolleider niet het voor­touw moeten nemen om een dergelijke, inclusieve schoolcultuur tot stand te brengen?