onderwijsethiek.nl

In Vlaanderen worden dit jaar nieuwe vakoverschijdende kerndoelen voor het basis- en voortgezet onderwijs ingevoerd. Daar kunnen we in Nederland nog wat van opsteken. Volgens de Nederlandse kerndoelen moeten scholieren zich leren gedragen op basis van respect voor algemeen aanvaarde waarden en normen. De Vlaamse scholieren daarentegen moeten leren dat samenleven binnen een democratische rechtsstaat gebaseerd is op rechten en plichten die voor burgers, organisaties en overheid gelden; en dat mensen- en kinderrechten daarvan de cruciale pijlers zijn. Verder moeten Vlaamse scholieren leren hoe ze kunnen deelnemen aan besluit­vorming in (en opbouw van) de samenleving; hoe ze inspraak en medezeggen­schap op school kunnen verkrijgen; en hoe ze zich actief en constructief kunnen inzetten voor de eigen rechten en die van anderen. Wat is het verschil tussen Nederland en Vlaanderen? Misschien wordt aan Nederlandse scholen meer eigen beleidsruimte gegund. Maar als we op de minimale, wettelijke kerndoelen afgaan, worden leerlingen in Vlaanderen gevormd tot mondige burgers en in Nederland tot makke schapen.
Lees zelf … (bijlage in PDF)

Men mag leerlingen niet indoctrineren, maar mag men hun wel vaderlandsliefde bijbrengen? In de Verenigde Staten wordt dat door velen als een deugd beschouwd die leerlingen moet worden ingeprent. Het eerste lesuur van elke schooldag begint met de Pledge of Allegiance: de leerlingen staan in de houding en met de hand op het hart beloven ze trouw aan de Amerikaanse vlag en aan de basiswaarden van de republiek. Daar zijn in de loop der geschiedenis al heel wat processen over gevoerd. Niet over de toelaatbaarheid van dit soort ‘patriotic exercises’, maar over de vraag of leerlingen gedwongen kunnen worden eraan mee te doen. Mag men hen dwingen op ceremoniële wijze opvattingen te onderschrijven, ook al zouden ze daar zelf niet achter staan? Nee, het is inmiddels een vaststaand feit dat iedere leerling in de USA het grondwettelijk recht heeft de gelofte te weigeren en zelfs te blijven zitten tijdens deze dagelijkse ceremonie.
Maar in tijden van oorlog lopen de gemoederen hoog op. Vorige maand was er een dertienjarige leerling, op een openbare school in de buurt van Washington, die inderdaad verkoos te blijven zitten. De vaderlandslievende leraar reageerde verontwaardigd. Hij sommeerde haar te gaan staan en toen ze dat niet deed werd ze de klas uit gestuurd, naar het stafkantoor. De volgende dag idem dito, maar ditmaal werd ze, nagejouwd door klasgenoten, door twee beveiligingsbeambten naar het stafkantoor geëscorteerd. Sindsdien is het meisje door haar moeder thuisgehouden en ze hebben een burgerrechtenadvocaat in de arm genomen. Deze eist dat de leraar excuses aanbiedt. Bovendien heeft de advocaat voorgesteld dat er een klassegesprek over burgerrechten georganiseerd wordt.
Bron: Jenna Johnson in de Washington Post (24/2/2010 a, b, c).

Kunnen leraren en aspirant-leraren getroffen worden door een beroepsverbod? Berufsverbote zijn toch een Duitse uitvinding? Ja, maar in Nederland bestaan ze ook, en wel in drie vormen:
a) De strafrechter kan leraren wegens mishandeling van (of ontucht met) leerlingen een beroepsverbod opleggen. En de Eerste Kamer beslist op 2 maart of leraren ook op grond van haatzaaiend of discriminerend handelen uit hun ambt kunnen worden gezet. Lees de update van Jos Verlaan over het wetsontwerp 31386 (NRC 30/1/2010).
b) Sinds de invoering van de Wet Bio zijn leraren niet benoembaar tenzij ze een Ver­klaring omtrent het Gedrag (VOG) kunnen overleggen. Ook van stagiairs kan zo’n bewijsstuk worden gevraagd. Met een VOG verklaart het Ministerie van Justitie dat de betrokkene, blijkens het eventuele strafblad, geen direct gevaar voor leerlingen vormt. Overigens heeft oud-leraar Hirsch Ballin niet zo lang geleden getracht zijn ministeriële bevoegdheden op te rekken in verband met de voorbeeldfunctie van leraren: iemand die in zijn privéleven een crime passionel gepleegd had, werd een VOG onthouden.
c) Wat leraren-in-opleiding betreft, heeft de Eerste Kamer onlangs artikel 7.42a WHW goedgekeurd, op grond waarvan een onderwijsinstelling bevoegd is studenten (en zelfs aspirant-studenten) heen te zenden als zij, gezien onacceptabele gedragingen of uitlatingen, ongeschikt worden geacht voor het leraarsberoep. De zusteropleidingen kunnen zich daarbij aansluiten, zodat de betrokkene nergens meer een onderwijs­bevoegdheid kan verwerven.
Lees verder … (PDF)

Dit weekend startte The Guardian een debat over Citizen Ethics: moeten we de ethische grondslagen van ons economische, politieke en sociale leven heroverwegen? Is de individualisering en de hang naar nationale economische groei niet te ver doorgeschoten? De initiatiefnemers zijn Madeleine Bunting (The Guardian), Adam Lent (Trade Union Congress) en Mark Vernon (freelance filosoof), die zich verenigd hebben in het Citizen Ethics Network. Het start­document is een lijvige brochure die online gepubliceerd is.
Het debat gaat over de vraag welke waarden je als lid van de samenleving moet meewegen in je handelen, dus als verantwoordelijke buurman, burger, bestuurder, aandeelhouder, etcetera. Tegenwoordig denkt men bij de term Citizen Ethics overigens niet alleen aan individuele actoren maar ook aan ‘corporate citizens’. Men doelt dan op het ethisch handelen van bedrijven en organisaties in hun relatie tot de samenleving. Daarmee komt men op het terrein van bedrijfs- of organisatie-ethiek.
Hoe kunnen we de Citizen Ethics nader afgrenzen? We hebben ‘t over de maat­schappelijke verantwoordelijkheid van mensen en organisaties, georiënteerd op het algemeen belang. Het gaat, anders gezegd, over hun verantwoordelijkheden jegens de maat­schappelijke buitenwereld. Daartegenover onderscheidt men de verantwoor­delijkheden jegens de binnenwereld: de eigen familie, de eigen beroeps­groep, het bedrijf of de organisatie waarvoor men werkt of waartoe men behoort, de eigen werknemers, de eigen klanten en potentiële klanten, etcetera. In het algemeen vallen de bedrijfs- of organisatie-ethiek en de beroepsethiek dus slechts ten dele samen met de Citizen Ethics. Maar voor de ethiek van overheidsdienaren en -organi­saties ligt dat enigszins anders. Want zij voeren hun publieke taak namens de Citizens uit.

Anticiperend op de eventuele afschaffing van de basisbeurs, plaatste Ad Valvas (18/2/2010 p.11) een nieuwsbericht van het Hoger Onderwijs Persbureau, onder de titel: Nederlandse student bijna rijkste van Europa. Het is geschreven door Bram Logger. Hij vergelijkt de financiële positie van studenten in Nederland, Duitsland, Engeland en Zweden. Maar de cijfers die hij presenteert, daar is geen touw aan vast te knopen. De uitwonende student verdiende (in 2008) 1130 euro per maand, maar het is onduidelijk of daarin ook de geleende inkomensbestanddelen begrepen zijn. Bij de uitsplitsing naar inkomstenbron (prestatiebeurs, lening, arbeidsinkomen en ouderlijke bijdrage) gaat men van een diffuse ‘ge­middelde student’ uit, waarbij in- en uitwonenden dus op één hoop worden gegooid, evenals voltijdstudenten, deeltijd­studenten en betaalde stagiairs. En wat de basisbeurs betreft (gemiddeld 327 euro per maand) is onduidelijk in hoeverre de kostprijs van de OV-studentenkaart daarin is meegeteld en of men rekening heeft gehouden met het feit dat voltijd­studenten na vier jaar hun aanspraken verliezen en dat deeltijders ervan zijn uitgesloten.
Bij de internationale vergelijking blijft ook de gekozen eenheid van analyse onduide­lijk. Heeft men alleen de financiële huishouding van de student bekeken of ook die van zijn of haar ouders? In hoeverre zijn de kosten meegerekend die de ouders voor hun rekening nemen (bv. de kost en inwoning van hun studerende zoon of dochter)? En in hoeverre houdt men rekening met fiscale faciliteiten en met subsidies? Zo vraagt een lezer van Trajectum (15/2/2010) zich af waarom de belasting­faciliteiten voor Duitse ouders niet zijn ingecalculeerd, evenmin als de lage studententarieven voor maaltijden etc.
Al met al ziet het ernaar uit dat de cijfers niet zijn voortgekomen uit conscientieuze researchjournalistiek maar dat ze zijn ingestoken door een propaganda-afdeling van OCW. Waarom heeft Logger op de verzamelde cijfers geen toelichting van on­afhankelijke deskundigen gevraagd, bijvoorbeeld van de Twentse studiefinan­cieringsspecialist, prof.dr. Vossensteyn, die in 2004 een gedegen overzicht schreef over 24 Europese landen? Met statistieken zoals die van het Hoger Onderwijs Persbureau is er voor elke leugenaar wat wils. Voor hetzelfde geld kun je ermee bewijzen dat de Nederlandse studenten tot de grootste armoedzaaiers van Europa behoren: ze betalen jaarlijks het hoogste collegegeld en drie op de vier moet met bijbaantjes sappelen om het hoofd boven water te houden.

De Onderwijsraad heeft een advies uitgebracht over leerlingen met gedrags­problemen: hoe kan de school daarmee omgaan? Gelukkig besteedt de raad tevens ruime aandacht aan de preventie van gedragsproblemen: hoe kan de school gedrags­problemen voorkomen? Dat is een verfrissende vraag. De vier sleutelwoorden zijn:
a) UITDAGING. Schep een positief leerklimaat met uitdagende maar haalbare taken; toon waardering voor geleverde inzet en geef constructieve feedback; bevorder succes en wees bedacht op faalangst.
b) STRUCTUUR. Schep een leeromgeving die de leerling houvast geeft; wees helder in het communiceren van doelen, taken en verwachtingen; zorg voor afwisseling maar vermijd overprikkeling.
c) ZELFREGULERING. Zorg dat de leerling vat krijgt (en houdt) op het eigen leerproces; betrek hem of haar bij de evaluatie en planning van eigen handelen.
d) VEILIGHEID. Bied een veilige leeromgeving; handel professioneel en bejegen de leerling met respect; schep een persoonlijke band met de leerling en behandel hem of haar als mens.
Dit rijtje spreekt mij aan, maar ik zou er nog een vijfde item aan willen toevoegen:
e) CUSTOMER VALUE. Garandeer in het leercontract een leeropbrengst die naar redelijke maatstaven opweegt tegen de bedongen tijdsinvestering (school-, forens- en huiswerktijd).
Bron: Adviesrapport Onderwijsraad (par. 3.4 t/m 3.6 en bijlage B3.1 + B3.2).

Koning Jupiter droeg een hermelijnen muts. Mag ik deze fles whisky achteroverdrukken, vroeg hij glimlachend aan de barjuffrouw. Zij belde haar patroon en die zei dat het mocht. Het volk was verontwaardigd, maar de rijksvoorlichter zei dat er niets aan de hand was: de koning had eerlijk toestemming gevraagd. De crux van deze fictieve casus zit in de monarchale beroepsethiek. In hoeverre maakte hij, alleen al door dit oneerbare verzoek, misbruik van zijn machtspositie?
Maar nou een andere (iets minder fictieve) casus. Koning Jupiter moet een paar weken op dienstreis en neemt zijn gezin mee. Hij vraagt aan de schooldirecteur of zijn zesjarige, leerplichtige dochter vrij kan krijgen. De directeur raadpleegt de wetten en ziet er geen gat in. Maar hij durft het koninklijke verzoek niet af te wijzen. Hij vraagt advies aan de leerplichtambtenaar en die vraagt op zijn beurt advies aan de minister. Zij vinden dat de directeur voor de koning een uitzondering mag maken. Het volk is verontwaardigd, maar de rijksvoorlichter zegt dat er niets aan de hand is: koning Jupiter heeft eerlijk toestemming gevraagd. De crux van deze casus zit in de professionele beroepsethiek van de schooldirecteur. Hij behoort zonder aanzien des persoons de wet toe te passen. Of is in deze casus eveneens de monarchale beroepsethiek in het geding? Had koning Jupiter, alvorens toestemming te vragen, wetsgeleerd advies moeten inwinnen, ten einde te voorkomen dat de schooldirecteur, verblind door zijn hermelijnen muts, een oogje zou toeknijpen?
Bronnen: Telegraaf 3/2/2010; Ingrado 4/2/2010; De Pers 12/2/2010; Edwin Borger 13/2/2010.

Het Instituut voor Informatica van de HvA bestaat uit vijf bedrijfsunits die evenzovele afstudeerrichtingen verzorgen. Kan het door de beugel dat zij als diploma-eis stellen dat studenten 140 uur hand- en spandiensten verrichten, beloond met 5 studiepunten? Dat is de vraag die Gast13703 aan de goegemeente stelt. Men verwerft deze ‘bedrijfspunten’ met werkzaamheden zoals het verzorgen van onderwijs aan jongerejaars, het ontwikkelen van onderwijsmateriaal of het helpen bij voorlich­tings­bijeenkomsten. De taken zijn dus vergelijkbaar met die van een betaalde student-assistent, met dien verstande dat ze geen geld doch studiepunten opleveren en dat ze (tegenwoordig) tot het verplichte studie­programma behoren.
Naar mijn indruk worden studenten hier onbeschaamd geëxploiteerd. Zulke belangen­verstrengeling tussen bedrijfsunit en opleidingsunit is onaanvaardbaar. Maar vermoedelijk is er niet veel tegen te doen, want binnen de CompetentieGerichte Opleiding zijn er allicht een paar competenties waarmee het uitkeren van deze bedrijfspunten gerechtvaardigd kan worden. Ik denk dat iedereen dik tevreden is zolang de student er een fraai reflectieverslagje aan wijdt in zijn of haar digitale portfolio.
Of zou Gast13703 zich met succes kunnen verzetten tegen de monopoliepositie die het instituut zichzelf aanmeet? In dat opzicht kan men immers spreken van gedwongen winkelnering. Kan Gast13703 het recht opeisen de bedrijfspunten bij een externe leverancier te betrekken?
Bronnen: Goeievraag.nl 11/2/2010; Informatica.hva.nl 2007 en 2009.

Neem een foto van een willekeurige Britse schoolklas en wat zie je? Een klas vol kinderen die allemaal hetzelfde uniform dragen, al dan niet getooid met een trotse school badge. Ik moet er niet aan denken! Maar laten we het wetenschappelijk aanpakken. Waarom moeten alle leerlingen van Onze School (OS) hetzelfde uniform dragen? Een uniform manipuleert Uiterlijke Verschillen (UV). De functie van een uniform is vijfledig:
1. Minimalisering van de UV tussen de OS-leerlingen.
2. Minimalisering van de UV van OS-leerlingen t.o.v. een ideale OS-leerling.
3. Maximalisering van de UV tussen OS-leerlingen en OS-personeel.
4. Maximalisering van de UV tussen de OS-leerling ‘on duty’ en ‘off duty’.
5. Maximalisering van de UV tussen OS-leerlingen en niet-OS leerlingen.
Lees verder … (PDF)

Het MBO kent 11.000 bekostigde opleidingen. Hieronder waren per 1/2/2010 volgens de Onderwijsinspectie 44 opleidingen van onvoldoende kwaliteit. Hetzij omdat de examinering niet deugt, dan wel omdat het opleidingsrendement en de onderwijskwaliteit onvoldoende is. Dat is slechts 0,4%. Maar dat percentage is geflatteerd. In de eerste plaats worden opleidingen voorlopig van de zwarte lijst afgevoerd als het laatste kwaliteitsonderzoek meer dan vijftien maanden oud is. In de tweede plaats wordt bij verdachte opleidingen vooralsnog geen kwaliteitsonderzoek verricht als de inspectie voldoende vertrouwen in het zelfreinigend vermogen van de betrokkenen heeft. En in de derde plaats wordt de examenkwaliteit slechts steek­proefsgewijs onderzocht. Zo werden in 2007/2008 slechts 787 (bekostigde en niet-bekostigde) opleidingen op examenkwaliteit beoordeeld. Binnen deze at random samengestelde steekproef had 22% van de opleidingen een onvoldoende examen­kwaliteit. Het is dus theoretisch denkbaar dat op dit moment nog 2.000 MBO-opleidingen in het licht van de inspectiecriteria ondeugdelijke examens afnemen, waaronder opleidingen die bij deugdelijke examens meteen door de mand zouden vallen en op de zwarte lijst terecht zouden komen. Misschien zullen de uitkomsten van sectorbreed themaonderzoek naar de onderwijs- en examenkwaliteit in de nautische en luchtvaartsector (2009) en in de zorgsector (2010) nadere indicaties daaromtrent bieden.
Bronnen: Nieuwsbericht Onderwijsinspectie 1/2/2010;  Onderwijsverslag 2007/2008 (p.111 e.v.); Jaarwerkplannen 2009 (p.32) en 2010 (p.38).