onderwijsethiek.nl

Professionele dienstverleners, zoals artsen, stellen de belangen van hun patiënt of cliënt voorop. Dat is een kernelement van hun beroepscode en in sommige beroepen wordt dat zelfs met een ‘hippocratische eed of gelofte’ bezegeld. Ook leraren onderschrijven gewoonlijk dat ze het belang van de leerling centraal moeten stellen en dat ze zich tot het uiterste moeten inspannen om zijn (haar) talenten ten volle tot ontwikkeling te brengen. Van professionals wordt dus verwacht dat ze client-centered werken.
Met andere woorden: professionals mogen niet hun eigenbelang voorop stellen. Zo­lang ze eigen baas zijn is dat duidelijk, maar veelal werken ze in een groter verband. Artsen zijn veelal aan een ziekenhuis verbonden en leraren hebben een onderwijs­instelling als werkgever. Dat ontslaat hen niet van hun hippocratische eed. Ze moeten het belang van de patiënt/cliënt voorop stellen en niet het belang van het bedrijf (de maatschappelijke onderneming) waar ze hun brood verdienen. In principe mogen professionals dus noch self-centered noch bedrijfs-centered werken.
Anderzijds vereist de moderne bedrijfsvoering dat professionals (en professionele organisaties) de taken verdelen. Ze specialiseren zich in het verlenen van bepaalde diensten aan een bepaalde doelgroep van cliënten. Van professionals wordt dan verwacht dat ze hun cliënten goed bedienen in zoverre deze tot hun doelgroep behoren. Men erkent dus dat professionals doelgroep-centered mogen opereren, waardoor cliënten, als ze niet tot de doelgroep behoren, tussen wal en schip kunnen vallen.
Maar hoe zit het met onderwijsinstellingen die geheel of grotendeels uit belastinggeld betaald worden? Wordt desondanks van de betrokken onderwijsgevers verwacht dat zij zich laten leiden door de belangen van de individuele leerling, al dan niet met de restrictie dat deze tot hun doelgroep behoort? Of hebben zij tevens ethische verplichtingen tegenover hun uiteindelijke broodheer, de samenleving? In hoeverre moeten zij samenlevings-centered werken, waarbij de belangen van de samenleving voorop worden gesteld, en waarbij de belangen van hun primaire cliënten (de leerlingen) eventueel zelfs moeten wijken?
Lees verder … (PDF)

Steeds meer Nederlandse middelbare scholen bieden tweetalig onderwijs, zelfs aan VMBO-leerlingen. Er zijn momenteel al vijftien VMBO-scholen waar minimaal 30% van de lessen in het Engels wordt gegeven. Dat bericht NOS-redacteur Josephine Truijman (25/8/2010). Gaat de beheersing van het Nederlands daar niet onder lijden? Nee, zegt projectleider Leo van Putten: ‘Wij merkten na een aantal Engelstalige projecten dat het Engels beter wordt, en het Nederlands niet achteruit gaat.’ Dit argument sluit als een tang op een varken. Iedereen is het erover eens dat de taalbeheersing Nederlands van leerlingen die uit het VMBO komen vaak te wensen overlaat. Zijn we tevreden als hun taalbeheersing Nederlands ‘niet achteruit’ gaat? Nee, we moeten alles in het werk stellen om hun taalbeheersing Nederlands fors op te krikken.
Werkgeversbestuurder Jan Kamminga maakt het in een radio-interview (25/8/2010) nog bonter. Tweetalig VMBO is een must want in de technische sector hebben we werknemers nodig die het Engels uitstekend beheersen. Hij erkent dat schoolverlaters die het Nederlands onvoldoende onder de knie hebben, moeilijk een baan zullen kunnen vinden, maar dat is volgens hem een ander probleem. Hij bedoelt dus eigen­lijk dat het werkgevers een worst zal zijn wat er van hen terecht komt.
Tweetalig onderwijs in het Basisonderwijs en in het VMBO? Het lijkt me een interes­sante optie voor getalenteerde leerlingen die het Standaardnederlands voldoende beheersen, althans zolang hun overige schoolprestaties (waaronder die voor het schoolvak Nederlands) voldoende zijn. Het wordt hoog tijd dat de wetgever dat als voorwaarde stelt voor de toelating tot tweetalige programma’s. Of laat ik het preciezer zeggen: slechts onder die strikte voorwaarde zouden de scholen door de wetgever gedeeltelijk mogen worden vrijgesteld van hun wettelijke verplichting het Nederlands als instructietaal te hanteren.

Deze week werd alom in de Nederlandse pers een boodschap uit de mond van hoogleraar Lex Borghans opgetekend: studieswitch kost 6 miljard (Telegraaf 17/8/2010), studiewissel kost samenleving 6 miljard per jaar (Volkskrant 17/8/2010). Zijn boodschap is oud nieuws en het wordt niet duidelijk waarom zij juist nu weer wordt opgerakeld. Heeft het iets te maken met de onderhandelingen over het regeerakkoord van VVD, CDA en PVV? De strekking van zijn boodschap is dat de rijksoverheid veel geld kan winnen als studenten meteen de juiste studie kiezen, niet omzwaaien, geen tweede studie entameren, zo snel mogelijk afstuderen en met spoed beschikbaar komen voor de arbeidsmarkt om jaarlijks de schatkist te vullen met een forse belastingafdracht. Daar zit wat in. De overheid geeft opperste prioriteit aan verhoging van de arbeidsparticipatie van vrouwen en ouderen, terwijl men beter zou kunnen bevorderen dat jongeren hun gediplomeerde entree op de arbeidsmarkt vervroegen. Anderzijds kan zo’n stellingname ertoe leiden dat de belangen van studenten en afgestudeerden worden opgeofferd aan de belangen van de kennis­economie. Borghans doceert Arbeids­economie en Sociaal Beleid in Maastricht en werkt bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt. Ook is hij sinds 2009 lid van de Onderwijsraad. Laten we zijn oratie uit 2006 er eens op naslaan om zijn onderwijspolitieke ideeën te verkennen.
Lees verder … (PDF)

In sommige staten worden lastige burgers in gevangenissen en psychiatrische inrichtingen opgesloten of naar onherbergzame oorden verbannen. En in sommige zorginstellingen lopen lastige bewoners het risico in een dwangbuis of isoleercel terecht te komen of met psychofarmaca tot doffe berusting te worden gebracht. Maar hoe zit het met lastige leerlingen? In hoeverre lopen zij het risico ten onrechte naar het speciaal onderwijs te worden verbannen of met psychofarmaca in het gareel te worden gehouden? Voor hen zijn diverse psychiatrische labels voorhanden, zoals opstandige gedragsstoornis (ODD, oppositional defiant disorder), antisociale gedragsstoornis (CD, conduct disorder) en concentratie- en hyperactiviteitsstoornis (ADHD, attention deficit hyperactivity disorder). Ook al hebben leerkrachten en schoolartsen het beste met hen voor, toch ligt valse etikettering van lastige leerlingen op de loer.
Todd Elder (Michigan State University) heeft aangetoond dat kinderen onder de leeftijdsgrens van zeven jaar vaak ten onrechte een ADHD-diagnose aan de broek krijgen, met bijbehorende medicatie zoals Ritalin. Hij constateert namelijk dat vroege (jongere) leerlingen veel vaker dat etiket krijgen opgedrukt dan late (oudere) leerlingen uit dezelfde klas. Hun ongedurigheid wordt niet veroorzaakt door een ziekelijke stoornis, maar door het feit dat ze nog niet schoolrijp zijn: ze zijn nog niet opgewassen tegen de taakgerichte disciplinering en het gedwongen stilzitten op school. Een mogelijke bijkomende factor is dat ze, ook al doen ze hun best, nog niet het prestatieniveau van hun oudere klasgenoten kunnen evenaren en dat ze zich als jonkies sociaal buitengesloten voelen. En het is denkbaar dat ze ten gevolge van al die frustratie en tegenslag een enorme aversie tegen hun schooltaken ontwikkelen en psychisch in de knoop raken.
Bron: MSU News 17/8/2010.
Zie ook: Kretzsch 18/8/2010, Edu 17/8/2010, Onderwijsethiek 2/5/2010.

Met ingang van komend schooljaar mogen Vlaamse middelbare scholen zittenblijvers en afstromers vrijstellen van deelname aan vakken die ze al voldoende beheersen. De vrijkomende tijd kan worden gebruikt voor verdiepen en bijspijkeren. Dat heeft het Vlaamse Parlement op 30 juni besloten door aanneming van Onderwijsdecreet XX (art. III.7). ‘Bissen zal niet meer zijn wat het was’, concludeert Marjolein Lambrechts op Stampmedia (19/8/2010), het Vlaamse persagentschap voor jongerennieuws. Eén op de drie Vlaamse middelbare scholieren doubleert één of meer leerjaren, berichtte het lerarentijdschrift Klasse (juni 2009).

Op een Veilige School worden leerlingen zo veel mogelijk gevrijwaard van uitsluiting, pesterij, discriminatie, seksuele intimidatie en geweld. Blogger Ken Trump (10/8 en 13/8) constateert dat het Amerikaanse overheidsbeleid inzake schoolveiligheid steeds meer in het teken staat van ‘civil rights’. Men wil kwetsbare groepen (vrouwen, homo’s, gehandicapten, etnische minderheden, etc.) beschermen tegen inbreuk op hun grondrechten en met name tegen pestgedrag van medeleerlingen. In hoeverre wringt dat met het uitgangspunt dat een school voor álle leerlingen een veilige leer- en leefomgeving moet bieden, ook als ze niet tot officieel erkende kwetsbare groepen behoren?
Lees verder … (PDF)

Scholen moeten opbrengstgericht werken. Chris Watkins zet dat in een ruimere context. Hij heeft onlangs een literatuurstudie gepubliceerd over opbrengstgericht leren en onderwijzen. De scholier leert het meest als zowel leraren als leerlingen zich primair op leerdoelen en leerprocessen richten en als ze hun preoccupatie met cijfers en slaagpercentages bedwingen. Vroeger gold als opperste wijsheid dat leraren learner-centered moesten lesgeven. Tegenwoordig eist men daarentegen dat scholen resultaatgericht opereren, hetgeen algauw in test-centered leren en onderwijzen ontaardt. Maar volgens Watkins halen leerlingen en leraren de beste leeropbrengsten als ze gezamenlijk learning-centered te werk gaan. In dat verband worden toetsen, tentamens en examens slechts als hulpmiddel gebruikt om te taxeren in hoeverre de beoogde leeropbrengsten gerealiseerd zijn. Chris Watkins werkt bij het Institute of Education (University of London). Zijn paper is verschenen als nummer 34 van Research Matters, onder de titel: Learning, Performance and Improvement.
Bron: Zijn paper (read-only), Persbericht (13/8/2010), Nieuwsartikel (13/8/2010).

De Rechtbank te Rotterdam heeft op 11/8/2010 gevonnist dat de Gemeente Rotterdam vorig jaar niet onrechtmatig heeft gehandeld door het contract met Tariq Ramadan op te zeggen en dat zij hem geen schadevergoeding verschuldigd is. Het contract hield in dat hij werkzaamheden voor de Gemeente zou verrichten en dat zij hem zolang die werkzaamheden voortduurden tevens als gasthoogleraar bij de Erasmusuniversiteit zou aanstellen, op de leerstoel Identiteit & Burger­schap. Het contract werd opgezegd omdat hij een religieus TV-programma verzorgde bij een Londens TV-station dat gesponsord wordt door een bedenkelijk regiem (Iran). Ik kan me daar wel iets bij voorstellen: in de ogen van de Gemeente had hij daardoor zijn geloofwaardigheid als uitvoerder van door de Gemeente opgedragen werkzaamheden verspeeld.
Maar waarom heeft Tariq Ramadan zijn juridische pijlen niet op de Universiteit gericht? Zij verklaarde op 19/8/2009 in een persbericht dat zij de samenwerking met de gasthoogleraar beëindigde omdat zijn geloofwaardigheid als hoogleraar was aan­getast door zijn bemoeienis met de gewraakte TV-zender. Dat sloeg werkelijk nergens op. Het behoort tot de mensenrechten en de academische vrijheid van wetenschap­pers dat zij hun opvattingen via welk medium dan ook mogen verkondigen. Het is absurd de samenwerking op te zeggen enkel en alleen omdat de hoogleraar een ‘verkeerd’ medium zou hebben gekozen. Tariq Ramadan heeft dus wel enige reden de Universiteit te verwijten dat zij hem in zijn weten­schap­pelijke eer en goede naam heeft aangetast met haar stelling dat hij zijn geloofwaardigheid als docent en onder­zoeker had ondergraven door zijn bemoeienis met een door Iran gesponsord medium. Hij kan de Universiteit bovendien voor de voeten werpen dat er geen zakelijke reden was voor een inhoudelijke stellingname. Zij had zich kunnen beperken tot de neutrale aankondiging dat zij het besluit van de Gemeente Rotterdam zou respecteren en dat ze geen andere financiële bronnen zou aanboren om het gasthoogleraar­schap te continueren.

Cristian Laval schreef een kritisch artikel over de onderwijspolitieke uitgangspunten van de Europese Unie. Het is verschenen in de Franse editie van De Democratische School (2/8/2010). Laval werkt bij het onderzoeksinstituut van de FSU, een federatie van Franse onderwijs- en ambtenarenvakbonden. Eigenlijk biedt hij een beknopt verklarend woordenboek van het Europese onderwijsjargon. Wat zijn competenties, wat is een onderwijsportfolio, wat is levenslang leren, etcetera.
Het centrale element van de Europese onderwijspolitiek wordt gevormd door de belangen van de kenniseconomie. De belangen van de leerling of student moeten daarvoor wijken. Of liever gezegd: hun belangen worden slechts gehonoreerd in zoverre deze samenvallen met die van de kenniseconomie en van de kenniswerkers als dragers daarvan. Het onderwijs staat in dienst van de economie. Hieronder zal ik het Europese onderwijswoordenboek trachten weer te geven, voor zover ik dat uit Lavals artikel heb kunnen destilleren.
Lees verder … (PDF)

1. De Arbeidsinspectie gaat optreden tegen gemeenten die werkervaringsstages aanbieden aan jongeren uit achterstandsgezinnen, waaronder 10-, 11- en 12-jarigen. Het gaat gewoonlijk om wekelijks anderhalf uur papierprikken tegen een stage­vergoeding van twee euro en vijftig cents per week (Elsevier 6/8/2010). Volgens de wettelijke regelingen mogen jongeren pas vanaf hun 13e jaar werken. Alleen werkstraffen van Justitie of van het bureau Halt mogen ook aan 12-jarigen worden opgelegd.
2. Verplichte buitenschoolse stages mogen pas vanaf 14-jarige leeftijd. Vorig jaar maakten ouders heibel omdat hun 12-jarige dochter als leerling van een praktijk­school wekelijks in klasseverband twee uur pepernoten moest inpakken op een indus­trieel bedrijf (Telegraaf 11/11/2009). Als tegenprestatie voor deze werkervarings­stage stortte het bedrijf een bij­drage in het schoolreisjesfonds.
3. De leeftijdsgrens van 14 jaar geldt ook voor de verplichte Maatschappelijke Stage in het georganiseerde vrijwilligers­werk. In de voorlichting van het OCW-ministerie wordt daar niet van gerept. Ik ben benieuwd in hoeverre de Arbeids­inspectie tegen buitenschoolse maatschappelijke stages van 12- en 13-jarige leerlingen optreedt. Er is overigens wet­geving in de maak om maatschappelijke stages voor 13-jarigen met ingang van het schooljaar 2011/2012 mogelijk te maken.